Wijsheid als noodzaak (artikel)


Vier rijpingsstadia van belevingskwaliteit

Alle maatschappelijke drukte (politiek, media, huishouding) doet ons haast vergeten hoe belangrijk innerlijkheid is in het leven van een mens. En zet je dan ook nog eens stevig in op het promoten van culturele verworvenheden (kunst, wetenschap, technologie) en op de onderbouwing van het belang daarvan (filosofie, psychologie, sociale moraal), dan is het misschien niet zo vreemd als je ongemerkt het geheel uit het oog verliest.

We menen wellicht voldoende te hebben aan een zintuiglijke, psychofysieke, wereldse invulling van ons bestaan. Maar vóór alle invulling is de vulling van het leven zelf al volop werkzaam, in de vorm van een universeel vermogen dat geest of bewustzijn heet.
Het is deze substantiële kracht waar ieder van ons elke ochtend door gewekt wordt en die ons in staat stelt alle dagelijkse functionaliteit te organiseren.[i]
We hebben het hier dus niet over een vrijblijvend, zijdelings aspect.

Het hanteren van dit bewustzijnsvermogen dient per definitie bewust te gebeuren. Met andere woorden: bewustzijn vraagt van mij als gebruiker me te voegen naar de aard en bedoeling ervan.
Doe ik dit niet, dan zijn de resultaten van mijn doen en laten ongewis, beperkt of vertekend. Er ontstaat een discrepantie tussen wat er werkelijk gebeurt en wat je denkt dat er gebeurt.

Zelf geconstrueerde interpretaties van de werkelijkheid verhinderen ons open en onbevooroordeeld te functioneren. Dat hoeft niet meteen pijnlijk te voelen en het kan zelfs geslaagd of zinvol lijken in onze eigen of in andermans optiek.

Maar gemeten aan de context van een duurzaam vervullend totaalbestaan maakt deze aanpak, die in feite een vorm van zelfbedrog is, ons vatbaar voor verleiding, suggestie en waan.
Onze geest opereert dan niet vanuit een diepere authentieke beleving maar vanuit vluchtige geconditioneerde beeldvorming. We hechten ons aan grillige en vaak conflicterende elementen uit de eigen voorstellingswereld.

[i] Voor achtergronden, zie dharmium.nl
en het boek Dharmium, serum van wijsheid (Asoka 2019).

> Lees HIER het volledig artikel (pdf)

afsluiting

Definitieve kwaliteit

Derde video van Stiltij-verdiepingsweekend van vrijdag 18 tot en met zondag 20 januari 2019 in Cortils, België.

Definitieve kwaliteit van leven heeft te maken met onvoorwaardelijkheid: een oprechte innerlijke basis die de bron is van je menselijke waardigheid en vrijheid. Dat is heel wat anders dan een geïsoleerd, eigengereid objectje maken van jezelf, verwikkeld in externe condities, willekeurig opererend als een blad in de wind.

Jouw hartsverlangen naar definitiefheid verbindt je via jouw oefenen met je specifieke karma-kleur: is jouw karma onrust, dan zoek je rust; als je karma argwaan is, zoek je vertrouwen. Dit is de achterliggende wetmatigheid die zorgt voor het oplossen van onze geestelijke gespletenheid (dualisme).

Laat je informeren door leraren uit de wijsheidstraditie. Zij zeggen: “Onze menselijke aard is niet kleinheid en verblinding, maar diep hartsbewustzijn, continu werkzaam in je.” Zeg dan niet domweg: “Dat geldt niet voor mij.” Zie de dwaasheid als je volhoudt: “Mijn werkelijkheid is toch echt wel illusie!”

Je bevrijdend oefenen in zelfkennis (wijsheid) en verbondenheid (mededogen) is dus het definitieve verband vinden tussen binnen en buiten, geest en lichaam, individu en wereld: de twee krachten van tijdloze bedoeling en vluchtige maakbaarheid.

> Context en achtergrond geeft het boek:
Dharmium; serum van wijsheid

> Een overzicht van de impressies van deelnemers:
https://info.stiltij.nl/vervolg/meditatie/impressies/weekenden/index.html

HIER alle Youtube-video’s

afsluiting

Bodhisattva-meditatie (Asanga)

Asanga

Fragment uit de Bodhisattvabhumi van Asanga (4e eeuw n.C., grondlegger van de Yogacaraschool, een van de bronnen van de zentraditie). Hierin beschrijft hij hoe boeddha’s (tathagata’s) beginnende bodhisattva’s onderrichten in meditatie.

Bron:
Asanga: The bodhisattva path to unsurpassed enlightenment; a complete translation of the Bodhisattvabhumi. Boulder 2016, p. 642 e.v.
(vertaling en redaktie: Ad van Dun)

Tathagata’s [boeddha’s] adviseren beginnende bodhisattva’s als volgt.

Goede vriend, nadat je uit eigen beweging en zonder gezelschap naar een afgezonderde plek bent gegaan, richt je eenvoudig je aandacht innerlijk op de naam die je gekregen hebt van je vader en moeder of van je leraar. Daarna overweeg je het volgende.

“Bestaat er buiten mijn zes zintuigfunkties ergens innerlijk, uiterlijk of anderszins een autonome entiteit waar deze naam, deze klank, deze aanduiding of uitdrukking [je eigen naam] betrekking op heeft?”

Wanneer je je aandacht op de juiste manier hierop richt, zul je een dergelijke entiteit niet waarnemen. Enkel de volgende gedachte zal zich aandienen: “Deze willekeurige aanduiding [je eigen naam] treedt slechts op met betrekking tot allerlei willekeurige [wereldse] entiteiten.”

Goede vriend, wanneer dit besef van vluchtigheid met betrekking tot je naam is gewekt in jou en door jou begrepen wordt, richt je op de juiste manier je aandacht innerlijk op de naam ‘oog’, de klank ‘oog’ en de aanduiding ‘oog’ zoals die optreden in verband met je oog. Daarna richt je je aandacht op het volgende.

Je kunt twee dingen constateren met betrekking tot je oog. Het ene is: “Dit is een naam, een klank, een aanduiding ‘oog’”, en het andere is: “Deze naam, klank en aanduiding treden op vanwege de werking van de vitale grondsubstantie [tathata, zodanigheid, ultieme werkelijkheid].” Er bestaat niets anders dan dit, en ons bestaan omvat niet meer dan deze twee aspecten.

Waar het om gaat is dat de naam, de klank en de aanduiding die optreden in verband met het oog niet het oog zijn, en bovendien dat de grondsubstantie die het verschijnen van een notie ‘oog’ mogelijk maakt óók niet een oog is dat intrinsiek werkelijk bestaat.
Dit vraagt om enige toelichting.

Lees verder...
 

Zonder een naam of klank of aanduiding ‘oog’ zou niemand een notie van een oog kunnen ontwikkelen. Anderzijds, wat betreft de grondsubstantie [die het verschijnen van een notie ‘oog’ mogelijk maakt]: gesteld dat deze óók een autonome essentie [d.w.z. een entiteit] zou zijn die men met een naam kan aanduiden, dan is voor het ontstaan van de notie ‘oog’ niet langer [exclusief] de naam ‘oog’ vereist. Want dan zou de notie van wat wij ‘oog’ noemen simpelweg [continu] ontstaan vanuit die substantie zelf, zonder zelfs maar enige naam te hanteren.

Maar een dergelijk funktioneren kunnen we nergens waarnemen. Dit betekent dat de naam ‘oog’ en de klank ‘oog’ ongrijpbare verschijnselen zijn die optreden op basis van een ongrijpbare substantie. Door je aandacht op deze manier te richten op het oog, innerlijk en op de juiste manier, kun je ook met betrekking tot de aanduiding ‘oog’ het besef van vluchtigheid [ongrijpbaarheid, willekeur, illusie] wekken en toelaten.

Zoals dit geldt voor het oog, zo geldt dit ook voor het oor, de neus, de tong, het lichaam en zo verder, tot en met de dingen die worden gezien, gehoord, overwogen en gemaakt, de dingen die verworven zijn en die nagestreefd worden, en de dingen waarover men beraadslaagt en waarop men zich bezint met de geest.

Kortom, de notie van vluchtigheid zal ook gewekt en begrepen worden met betrekking tot alle aanduidingen die verband houden met welk verschijnsel dan ook. Zo zul je vertrouwd raken met het pad van verzamelen [sambhara-marga*] dat tot doel heeft je te bevrijden van het hardnekkig idee dat je een persoonlijk zelf bezit. En op een vergelijkbare manier kun je je ontdoen van de hardnekkige concepten die je hebt ontwikkeld over alle overige verschijnselen.

Dankzij een bewust gewaarzijn waarmee je al het kenbare grondig onderzoekt en dankzij het besef dat alle namen van verschijnelen illusoir zijn, ontdoe je je steeds opnieuw van de vele conceptuele spinsels die zich voordoen naar aanleiding van de talloze verschijnselen. Op deze manier vestig je je duurzaam in de werkelijke substantie [vastu] met een nonconceptuele geest die geen kenmerken heeft en die zich louter bezighoudt met het waarnemen van echte beleving. Je zult eenpuntigheid van geest verwerven, dankzij de beoefening van eenpuntige concentratie die zijn oorsprong vindt in de wijsheid van onze ware natuur.

Wanneer je dan je aandacht bijvoorbeeld richt op onaantrekkelijkheid [onthechting, sterfelijkheid] als meditatie-object, dan moet je de verbinding niet verliezen met dit basisbewustzijn [het besef van ultieme werkelijkheid].
Je kunt aandacht schenken aan welk meditatie-object dan ook: liefdevolle vriendelijkheid [maitri], het geconditioneerde karakter van oorzaak en gevolg [pratityasamutpada], de diversiteit van de elementen [dhatu], de ademhaling volgen [anapana-smriti], de eerste meditatieve verzonkenheid [dhyana], enzovoorts tot en met de staat van gewaarzijn-noch-niet-gewaarzijn [samapatti] of een van de onmetelijke bodhisattva-oefeningen zoals diepe meditatie [samadhi], bovennatuurlijke vermogens [riddhi], eenpuntige concentratie en staten van gelijkmoedigheid.* 
Maar wát je ook doet, laat de verbinding met dit basisbewustzijn continu voelbaar zijn.

Op deze manier zal deze bodhisattva-oefening, deze vorm van aandacht, uiteindelijk leiden tot definitieve-authentieke-complete verlichting [anuttara-samyak-sambodhi].
Weet dat bodhisattva’s via dit pad overal thuisraken. Dit is het advies dat de tathagata’s in het verleden gaven aan beginnende bodhisattva’s, dat zij aan hen in de toekomst zullen geven en dat zij aan hen geven op dit moment.

* zie model Bodhisattva-pad (pdf)

afsluiting

Waarheid, persoon en wereld

Tweede video van Stiltij-verdiepingsweekend van vrijdag 18 tot en met zondag 20 januari 2019 in Cortils, België.

De weg van zelfonderzoek en waarheidsvinding kent talloze aspecten en betreft ons totale bestaan, maar tegelijkertijd verloopt dit oefenpad dagelijks in een kernachtige eenvoud en binnen een natuurlijke samenhang. Wijsheid beoefenen begint met het verschil zien tussen uiterlijke condities en innerlijk potentieel. Gaandeweg leren we het structurele verband tussen beide aspecten kennen.

Verlangen we naar een zinvol en vervuld bestaan, dan is het noodzakelijk om zicht te krijgen op de grote context waarin dit wonderlijke leven zich afspeelt: wat is de ongrijpbare kracht die mijn lichaam, adem en geest beweegt? Hoe doorbreek ik mijn eeuwenoude bevangen-zijn door het subtiele krachtenspel van behoeftigheid, maakbaarheid en illusie?

En wat is ervoor nodig om betrouwbaar en bevrijdend aanwezig te zijn in al die verschillende situaties van concrete sociale interactie en functioneel werk? Hoe verzorg jealle zintuiglijke noodzakelijkheden, individueel en collectief, zonder overdaad en belangenspel? Hoe kan ik daadwerkelijk bijdragen aan een heilzame inrichting van onze samenleving?

> De gebruikte modellen zijn te vinden op:
https://info.stiltij.nl/vervolg/modellen/

> Context en achtergrond geeft het boek:
Dharmium; serum van wijsheid

> Een overzicht van de impressies van deelnemers:
https://info.stiltij.nl/vervolg/meditatie/impressies/weekenden/index.html

HIER alle Youtube-video’s

afsluiting

Illusies overwinnen

Eerste video van Stiltij-verdiepingsweekend van vrijdag 18 tot en met zondag 20 januari 2019 in Cortils, België.

Het kernmateriaal dat steeds aan de orde komt in alle wijsheidsonderzoek komt voort uit de spanning tussen “ikzelf” en “de wereld”.
Hoe ga je goed om met enerzijds het intense krachtenspel van de eigen fysieke en psychische bewogenheid, en anderzijds de onvoorspelbare vloed aan externe impulsen vanwege werk, relaties, projecten.

Kortom: hoe verhoudt zich de dagelijkse maakbaarheid van dit bestaan tegenover de natuurlijke, tijdloze wetmatigheden van het leven?
Wat is wezenlijker: zicht krijgen op innerlijke kwaliteit en menselijke waardigheid temidden van leven en sterven, of verward en gefixeerd investeren in zintuiglijke illusies?

N.b.: een printversie van het model (12-voudige conditionering) dat even aan de orde komt in ’32:50′ is te vinden op: https://info.stiltij.nl/vervolg/modellen/images/twaalfvoudige-ik-fuik.pdf

> Context en achtergrond geeft het boek:
Dharmium; serum van wijsheid

> Een overzicht van de impressies van deelnemers:
https://info.stiltij.nl/vervolg/meditatie/impressies/weekenden/index.html

HIER alle Youtube-video’s

afsluiting

Het lied van totaalbestaan

Dhirtarashtra, koning van de gandharva’s (hemelse muzikanten) en heerser over het oostelijk gebied van “De hemel van de vier koningen”; zijn harmoniserend, mededogenwekkend wapen is het snaarinstrument.

Het lied van totaalbestaan

Fragment uit een mogelijk vervolg op Ad’s boek Dharmium 
(werktitel: Zelfbevrijding en wereldbehoud)

   1.

Tussen de fooi van welgestelden
en de furie van drenkelingen
ligt het niemandsland dat wij
waanweigeraars betreden

een werkterrein dat ons vergunt
grondig te proeven van volheid
en ademend in puurheid
alle wezens vredig te dienen

zorgvuldig geworven bodhisattva’s
van onbaatzuchtige, edele aard
verbinden zich graag duurzamer
dan om bedrieglijk werelds gewin

dagelijks toetst deze plek van beproeving
ons in levenslang dierbaarste keus:
vervullende vrijheid van oprecht menszijn
of pijnlijke knechting in heilloos verval

met milde kracht leer je werken,
immuun voor valsheid en vervreemding,
je zult een betrouwbaar rustpunt zijn
voor wie inspiratie zoekt en borging

waar niemand zich wijselijk herinnert
aan de volheid van levend totaalbestaan
openbaart de weg toenemend noodzaak
teneinde splijtend verband te bestrijden

blikvernauwing en beelddwang
reduceren de mens tot dierlijke soort
die uit hebzucht, drift en onrust
zijn wezenlijke goedheid vergeet

producent of consument:
beiden kampen met blindheid;
subtiel verleidend of klagend verslaafd
ontgaat ons de zin van dit kostbaar bestaan.

Lees verder...
   2.

Zelfbevrijding en wereldbehoud
zijn de opdracht voor geestelijke krijgers;
naarmate wij ons denken ontgrenzen
wordt het lichaam deelbaar oefenspul

dit tweeledig werk heelt eerst onszelf
en komt dan ten goede aan anderen
dankzij niet gebonden en onbegrensde
oerkracht van geesteswerking

twee fronten levert dit strijdperk
en op elk ben je slagvaardig welkom:
er is reden voor karma-correctie,
tegelijkertijd wordt dharma versterkt

mensen zijn enerzijds kundige makers
hechtend aan al wat hun toevalt,
en anderzijds trage belevers
klampend aan loos houvast

het eerste geval is gebaat bij verzet,
het tweede gedijt bij verinnerlijking;
de maakbare mens koestert overdaad,
de machteloze komt reëel tekort

er is de weke sfeer van welbevinden
die harten sluit en grenzen trekt;
er is de ruwe sfeer van onbehagen
die taal en lichaam aantast

in de eerste stelt men onterecht eisen
en hanteert destructieve gebaren;
de tweede ontbreekt het aan helder zicht
en vergenoegt zich domweg met vermaak

vals ingeschakeld leert men beseffen
hoe noodzakelijk uitschakeling is;
pijnlijk uitgeschakeld gaat men verlangen
naar het vruchtbaar gezag van inschakeling.

   3.

Wij krijgers van vormloze orde
harmoniseren op velerlei vlak;
veroorzaakt nood ondraaglijk lijden
dan word daar allereerst op ingezet

Maar ook: waar terechte winst wacht
investeert een mens des te dieper;
op korte termijn leg ik wondverband,
terwijl genezing meer tijd benodigt

we trainen hiermee twee vaardigheden,
een praktische en een inhoudelijke:
in staat om ruwheid te temperen
steken we in op afbouw van onzin

dit laatste hoort thuis in innerlijkheid
en vereist anoniem opereren;
in het eerste ligt een verzorgingstaak
die ambulant wordt aangepakt

dankzij investeren in geestelijke rijping
wordt ons dharmalichaam actief,
terwijl omgevingsvariabelen bedienen
ons verbindt met boeddhadomein

de oprechte beoefenaar huldigt volop
wat ons steeds weer in staat stelt daartoe:
belichaamde wijsheid van onderricht
en constant stromende hartskwaliteit

de drie juwelen zijn grondig betrouwbaar
en de aard van het pad nergens aangetast,
daarmee bevorder ik volheidsbeleving
die rechtstreeks antwoorden schenkt

zo zijn wijsheidsdienaren toegerust
voor verrassend praktisch manifesteren;
dagelijks anoniem vestigingswerk
verschaft steeds subtieler ambulant toegang.

   4.

Diverse wezens bevolken samsara,
ruw onwetenden en bedrieglijk verfijnden,
koortsig verdwaasd door het tweevoudig gif
van oude verblinding en zinloos gewin

wat men wereld noemt is illusiecultuur
van geestesklontering, cosmetisch vereffend,
want wens en woede tekenen mijn daden
zolang ik door waan word verteerd

deze vervreemding wordt direct verholpen
door zelfbevrijding en wereldbehoud:
transparant herstellen zich karmische clusters
en ontgiftigde functies reageren intact

geen speciale expertise is vereist hier,
landbouwer, yogi of academicus:
ieder van ons is innerlijk geest,
zich bewegend in woord en gebaar

het bevrijdend vuur van hartsbewustzijn
opent de sloten van waangevang,
terwijl de oceanische aard van mededogen
ons verbindt met al wat ademt

wie is er die bewust onvrijheid begroet
of grif onmacht en falen erkent,
en ijdel verwend raak je slechts verontwaardigd
of ontmoedigd bij gebrek aan verweer

maar waarheid koerst niet op commentaar
en het leven herschrijft voor ons niet haar wetten;
wij blindgangers mogen wel dankbaar zijn
dat de weg ons behoedt voor nog heftiger leed

maak daarom nu de heilige keuze
je te wijden aan het pad van bevrijding
en nooit meer, bodhisattva, je te laten misleiden
door heilloze aandrang.

afsluiting