Stilstaan bij onderricht

Boeddha zei tegen de lekenvolgeling Dhammadinna:

‘Jullie moeten je oefenen om van tijd tot tijd de leerredes die door de Voleindigde uitgesproken zijn, die diep zijn, diep van betekenis, transcendent, die handelen over leegte, te bestuderen en erbij stil te staan. Zo moet er door jullie geoefend worden.’

Bron:
Breet, Jan de & Janssen, Rob: Samyutta Nikaya –
De verzameling van thematisch geordende leerredes 5.
Rotterdam 2013, p. 504

afsluiting

Nirvana van de boeddha’s

Bodhisattva Dridhamati vroeg aan devaputra Matyabhimukha: “Waar gaan de boeddha’s heen?”
De devaputra antwoordde: “De boeddha’s gaan, vanwege de zodanigheid [tathata] der dingen, nergens heen.”

Dridhamati: “Gaan de boeddha’s niet naar nirvana?”
De devaputra: “Alle dingen bevinden zich al in nirvana; daarom gaan de boeddha’s niet naar nirvana. Waarom? Vanwege de aard van nirvana zelf, gaat men niet naar nirvana.”

Dridhamati: “Heeft de Tathagata [boeddha Shakyamuni] niet gezegd: ‘Alle boeddha’s, talrijk als de zandkorrels langs de Ganges, verschijnen en bereiken nirvana’?”
De devaputra: “Goede vriend, heeft hij niet ook gezegd: ‘Er is één individu dat in de wereld verschijnt voor het welzijn en geluk van vele levende wezens, voor de ontwikkeling, het welzijn en het geluk van het grote lichaam waar mensen en goden toe behoren. Wie is dat ene individu? De Tathagata, de heilige, de weergaloos volmaakte verlichte’.
Hoe zie je dit? Zou de Tathagata werkelijk een individu zijn dat onderhevig is aan ontstaan en vergaan?”

Dridhamati: “O devaputra, de Tathagata wordt in werkelijkheid niet gekenmerkt door ontstaan of vergaan.”
De devaputra: “Goede vriend, weet dan: ook al spreekt de Tathagata over ‘Boeddha die in de wereld verschijnt’, voor de Tathagata is er geen werkelijk verschijnen. En ook al spreekt de Tathagata over ‘Boeddha die opgaat in nirvana, voor de Tathagata is er geen werkelijk opgaan.”

Dridhamati: “Zijn er op dit moment niet ontelbare Tathagata’s die volledige verwerkelijking bereiken?”
De devaputra: “Het is geheel in overeenstemming met de wet [letterlijk: de natuur] van het niet-ontstaan en het niet-vergaan dat de Tathagata’s volledige verwerkelijking bereiken.
Goede vriend, het doet er niet toe of er boeddha’s verschijnen in de wereld en of zij opgaan in nirvana. Waarom? De Tathagata’s begrijpen volledig dat alle dharma’s [verschijnselen] in essentie vredig van aard zijn – dat is waarom zij boeddha’s worden genoemd.”

Dridhamati: “Als alle dharma’s wezenlijk vredig zijn, hoe moet men dan de functie van nirvana [het opgaan in vrede] zelf begrijpen?”
De devaputra: “Het feit dat alle dharma’s wezenlijk vredig zijn is identiek aan nirvana zelf. Als je dit begrijpt, begrijp je de aard van nirvana.
Goede vriend, als de Tathagata’s optreden in de wereld, dan is dat niet dankzij een ontstaan, een tijdsduur en een vergaan; het is juist dankzij de afwezigheid van ontstaan, tijdsduur en vergaan, dat het optreden van een Boeddha kan worden aangeduid.”

Bron: E. Lamotte: Surangamasamadhisutra; the concentration of heroic progress. London 1998, p 165-166 (vert.: Ad van Dun)
Afbeelding: bodhisattva Avalokiteshvara

afsluiting

Alles bestaat uit geest

Illustratie: deskarati.com

In een artikel uit de Lion’s Roar van maart 2019 verklaart Zen-leraar Norman Fischer, een “kleinzoon” van Shunryu Suzuki roshi, hoe alles wat wij zijn en wat wij ervaren, geest is. Die geest is oorspronkelijke verlichting zelf, onze ware aard. De uitgever van dit artikel heeft toestemming verleend voor vertaling en publicatie ervan. (vertaling: Ad van Dun)

Misschien bestaat er in het boeddhisme niets kostbaarders, diepers en grondigers dan het onderricht over onze geest. Zolang wij niet enigszins vertrouwd zijn met het begrip geest, zoals dit met zijn talloze facetten in het onderricht wordt beschreven, is het moeilijk om een juiste waardering te voelen voor de totale context van de boeddhistische meditatiepraktijk en van de verlichting die ons als hoogste doel daarvan in het vooruitzicht wordt gesteld.

> HIER een pdf-versie van het volledige artikel, inclusief Engelstalig origineel

afsluiting

Het bodhisattva-pad (model)

> HIER een grotere versie (pdf)

Laat je bij dit model niet verwarren door een idee van complexiteit.
Het is een weergave van de integrale weg: van verblinding tot en met ontwaken.
Ieder van ons bevindt zich hier ergens onderweg, en doet daar elk moment zijn/haar best.

Dit soort toelichtingen of illustraties faciliteert vooral een drievoudig besef:

  1. wijsheid: hartspotentieel is onze ware aard (reëler dan condities van biologie en psychologie)
  2. meditatie: een oprechte intentie zorgt voor verwerkelijking (elk moment innerlijke expressie zijn)
  3. handelen: de juiste levenshouding is blijk geven van menselijkheid (zonder persoonlijk belang)

 

sluiting

Feilloze toevlucht

Wie daadwerkelijk de weg wil bewandelen
moet allereerst zijn vertrouwen vestigen
in de tijdloze puurheid van het drievoudig juweel.
Want in de onrustbarende oceaan van drie angsten
vormt de adel daarvan onze feilloze toevlucht.

Lees verder...

Het ondubbelzinnig aangaan van toevlucht zelf
belooft ons het pad naar vrijheid te effenen
en leverancier van kwaliteiten te zullen zijn.
Maar alvorens te vertrekken moet jij inzien
wat de waarde van leraar en onderricht is.

Alle goeds is geworteld in zuiver vertrouwen,
een kracht ongewis voor talloze geesten.
Maar hartsontmoeting met een levende leraar
en wijsheidsreflectie doordrenkt onze geest:
je haren staan er recht van overeind.

Als eerste leren we ‘voelbaar’ vertrouwen,
dan ‘verlangend’, ‘gevestigd’ en ‘onomkeerbaar’.
Is jou de drievoudige toevlucht echt ernst
wees dan bereid lijf en leden te wagen
voor het vinden van blijvend vertrouwen.

Het mededogen van de boeddha’s is elk moment welkom
voor ons zwervers op het eindeloze oefenpad.
De kwaliteit bespreken van één boeddha-porie
kent geen eind, zoals een vogel die tast naar de grens
van het heelal ontnuchterd terugkeert naar de aarde.

Zoals de omvang van ruimte zich nergens laat peilen,
zo ook laat het effect van juist of fout handelen
zich niet meten in het licht van het drievoudig juweel.
Kon ons nemen van toevlucht ooit verschijnsel zijn,
dan was de onpeilbare ruimte zelfs ontoereikend.

Toevlucht is de ingang naar dharma-verband
en de grondslag van iedere daaropvolgende gelofte.
Het zal alle gevaar steeds tijdig verdrijven
en beëindigen ondermijning en blindheid:
de drievoudige werking wordt rechtstreeks voelbaar.

De toevlucht die werkt in de sfeer van het causale
gaat gepaard met de juiste, passende regels.
Leraar en onderricht nergens te loochenen,
zelfs niet onder druk of om macht of gewin,
maakt je diepgaand oprecht en betrouwbaar.

Hanteer je de toevlucht van resultatieve aard
dan maakt jou dit belichaming van boeddha-natuur.
Geen verwerven of verwerpen is er in dit domein,
geen moment word jij nog behoed of bemoedigd;
en het breken van geloftes is hier niets dan holle taal.

Laat aarde en hemel, de grote Sumeru-berg,
ja, boven en onder: laat alles schuiven van richting,
zelfs de zon en de maan mogen tuimelen omlaag.
Maar nooit zal het juweel ons misleiden of verzaken:
hiervan zeker te zijn is subliemste beleving.

De drie juwelen tonen zich zelfs in ons dromen,
hun volmaakte kwaliteit wordt ons stilaan duidelijk
via dagelijks oefenen van aandacht en wijsheid.
Zo beseffen we de vele levens en betreden bardo’s vredig,
en elk ademend wezen zal zien wat wij zijn:
beschermer en vriend.

(Vrij naar Jigme Lingpa; Kangyur Rinpoche:
Treasury Of Precious Qualities, vol. 1. Boston 2010, p. 52-58.
Vertaling & muziek: Stiltij)